Sənədləşdiririk
İfadələri, məhkəmə sənədlərini, görüntüləri və məlumatları toplayır, təhlükəsiz saxlayırıq.
Filmi keç
Hər boş stulun bir adı var.
İnsan iş nömrəsinə çevrilməzdən əvvəl kiməsə məxsusdur.
O, kiçik qardaşına evdə danışdıqları dildə yazmağı öyrədirdi.
Saat 02:10-da qapı açıldı.
Saat 02:14-də onun stulu boş idi.
Onu hara apardılar?
Kim cavab verərdi?
İlk gün o, cavab gözlədi.
Sonra bir gün də.
Yoxluğun öz təqvimi var.
Bəndlər çaylarını dəyişdi. Su yayındırıldı.
Güney Azərbaycan gölünün qəsdən qurudulmasını seyr etdi.
İnsanlar etiraz edəndə isə çoxu həbs olundu.
104 gün sonra.
Onun yeri hələ də onu gözləyir.
Hekayələri yox olmamalı olan insanların yanında durun.
İllüstrativ kompozisiya. Burada göstərilən obrazlar uydurmadır. Filmdə əks olunan insan haqları pozuntularının nümunələri müstəqil hesabatlar, ifadələr və tədqiqatlarla sənədləşdirilib.
Bu hekayə uydurmadır. Nümunələr isə yox.
Yuxarıdakı film illüstrativ kompozisiyadır. Aşağıda onun arxasında duran hüquq məsələləri, hadisələr, ifadələr və ekoloji sübutlar sənədləşdirilir.
Yeddi haqq. Bir xalq.
Fəaliyyətimiz Güney Azərbaycanda ən çox pozulan haqlar üzərində qurulub. Onların hər biri İranın imzaladığı beynəlxalq müqavilələrlə və İranın öz konstitusiyası ilə qorunur.
Siyasi məhbuslar
Vicdan məhbusları və ədalətli məhkəmə haqqı.
Güney Azərbaycandan olan fəallar, müəllimlər, yazarlar və tələbələr dinc fikir ifadəsinə görə həbs edilir, çox vaxt beynəlxalq standartlardan çox uzaq məhkəmələrdən sonra.
Qadın haqları
Qanunda bərabərlik, həyatda təhlükəsizlik, seçimdə azadlıq.
Güney Azərbaycanda qadınlar iki dəfə ayrı-seçkiliyə məruz qalır: onlara qeyri-bərabər yanaşan qanunlarda və dillərini, kimliklərini inkar edən siyasətlərdə.
Uşaq haqları
Öz dilində, zərərdən uzaq bir uşaqlıq.
İrandakı azərbaycanlı uşaqlar oxuyub-yazmağı çoxunun evdə danışmadığı bir dildə öyrənir. Bir çoxu erkən nikah, uşaq əməyi və yoxsulluqla üzləşir.
Ekoloji haqlar
Urmu gölü, Qaradağ meşələri, təmiz hava və su.
Urmu gölünün məhv olması insan haqları böhranıdır. Duz fırtınaları, sönən təsərrüfatlar və məcburi köç orada yaşayan insanlar olmadan qəbul edilən qərarların nəticəsidir.
Dil və mədəni haqlar
Azərbaycan dilində oxumaq, nəşr etmək və yaşamaq haqqı.
Azərbaycan türkcəsi İranda milyonlarla insanın ana dilidir, lakin sinif otaqlarında, məhkəmələrdə və dövlət idarələrində yoxdur.
İfadə və toplaşma azadlığı
Danışmaq, toplaşmaq və bağlı qalmaq azadlığı.
Dinc etiraz, internetdə paylaşım, hətta stadionda səslənən şüar belə həbsə səbəb ola bilər. İnternetin kəsilməsi bölgəni səsinin ən çox eşidilməli olduğu anlarda təcrid edir.
Bərabərlik və güzəran
İşə, xidmətlərə və inkişafa ədalətli çıxış.
Bərabər haqlar bərabər imkan deməkdir: iş, səhiyyə və dövlət investisiyasından ədalətli pay, etnik mənsubiyyətə və dilə görə ayrı-seçkilik olmadan.
6 sentyabr 2020
Bir xalqın yaddaşı boyda göl.
Urmu gölü dünyanın ən böyük duzlu göllərindən biri idi.
1990-cı illərin ortalarından bəri səthinin böyük hissəsini itirib. Bəndlər, suyun yayındırılması və etinasızlıq quraqlığın təkbaşına edə bilmədiyini etdi.
İndi quru göl dibindən qalxan duz fırtınaları bölgənin tarlalarına, şəhərlərinə və insanların ciyərlərinə çökür.
Sağlam ətraf mühit insan haqqıdır. O əlindən alınanda səsini eşitdirmək də.
Ekoloji haqlarİki qonşu göl. İki fərqli tale.
Türkiyənin şərqindəki Van gölü bir neçə yüz kilometr aralıda, oxşar iqlimdə yerləşir. 2000–2016-cı illərdə onun səthi nisbətən sabit qaldığı halda Urmu gölü kiçildi. Rəyçili cütləşdirilmiş hövzə tədqiqatı bu fərqin əsas səbəbləri kimi bənd tikintisini, çay sularının yayındırılmasını və suvarmanın genişlənməsini göstərir.
İnsanlar etiraz edəndə
Human Rights Watch-un məlumatına görə, 2011-ci ilin avqust və sentyabr aylarında gölün məhvini sürətləndirdiyini düşündükləri siyasətə qarşı nümayişlər zamanı Təbriz, Urmu və digər şəhərlərdə bir neçə yüz etirazçı və fəal həbs olunub.
Sənədləşdirilmiş fiziki dəyişikliklər
- Gölü qidalandıran əsas çaylar üzərində bəndlər; 2000-ci ildən sonra su tutumu xeyli artıb
- Çay suyunun birbaşa suvarmaya və su anbarlarına yayındırılması
- Hövzədə suvarılan kənd təsərrüfatının genişlənməsi
- Gölə axının azalması, su səviyyəsinin enməsi və kilometrlərlə açıq qalmış duzlu göl dibi (NASA / USGS Landsat)
- Quraqlıq və iqlim dəyişikliyi də axını azaldıb; bir tədqiqat azalmanın təxminən beşdə üçünü iqlimlə, beşdə ikisini su təsərrüfatı layihələri ilə izah edir
Mövqeyimiz
Hesab edirik ki, ardıcıl İran hökumətləri Urmu gölünü məhv edən və ətrafındakı Azərbaycan icmalarına zərər vuran su siyasətini bilərəkdən yürüdüb, bölgə xalqı isə bu qərarlarda heç bir real söz haqqına malik olmayıb.
Mənbələr: Remote Sensing (2022), Urmia–Van paired watersheds · IIASA, Urmia inflow attribution · Human Rights Watch (2011) · USGS / NASA Landsat
Necə çalışırıq
Diqqətli, müstəqil və yorulmadan. Yayımladığımız hər iddia öz sübutuna qədər izlənə bilər.
Təsdiqləyirik
Hər hadisə yayımlanmazdan əvvəl müstəqil mənbələrdən təsdiqlənir.
Müdafiə edirik
Sübutları BMT-yə, hökumətlərə, jurnalistlərə və ictimaiyyətə çatdırırıq.
Qoruyuruq
Risk altında olanları və ailələrini hüquqi, tibbi və praktik dəstəklə əlaqələndiririk.
Unutmuruq
Heç bir pozuntu sadəcə vaxt keçdiyi üçün yox olmasın deyə arxiv saxlayırıq.
Bizimlə olun.
Bir imza, bir məktub, bir paylaşılan hesabat unudulan bir ad ilə azad edilən bir insan arasındakı fərq ola bilər.